Խորհրդարանական ընտրությունների նախաշեմին Հայաստանի ներքաղաքական օրակարգը սերտորեն միահյուսվել է արտաքին քաղաքական վեկտորի աննախադեպ դինամիկայի հետ: ԱՄՆ-ի հետ համապարփակ ռազմավարական գործընկերության մասին համաձայնագրի ստորագրումը, ինչպես նաև հավակնոտ TRIPP լոգիստիկ նախագծի և կրիտիկական նշանակության հանքանյութերի վերաբերյալ հուշագրի շուրջ նախաձեռնությունների արագացումը հայ-ամերիկյան հարաբերությունները դուրս են բերում սկզբունքորեն նոր մակարդակի: Վաշինգտոնն ակնհայտ հետաքրքրություն է ցուցաբերում Հարավային Կովկասում երկարաժամկետ ամրապնդման հարցում՝ տարածաշրջանային տրանսպորտային միջանցքների զարգացումը և ռեսուրսներին հասանելիությունը դիտարկելով ոչ միայն որպես խաղաղ կարգավորման տարր, այլև Չինաստանի հետ գլոբալ դիմակայության համատեքստում:
Սակայն արևմտյան ուժային կենտրոնների նման ակտիվությունն անխուսափելիորեն խախտում է տարածաշրջանում հաստատված հավասարակշռությունը՝ առաջացնելով ավանդական խաղացողների՝ առաջին հերթին Ռուսաստանի և Իրանի բացահայտ զգուշավորությունն ու հակազդեցությունը: Այն պայմաններում, երբ խոշոր ենթակառուցվածքային նախագծերը դառնում են ոչ այնքան տնտեսական զարգացման գործիք, որքան կոշտ քաղաքական ազդեցության լծակ, Երևանի առջև ծառանում է բարդագույն գոյութենական խնդիր:
Կկարողանա՞ արդյոք Հայաստանն իրական տնտեսական օգուտ քաղել համաշխարհային տերությունների մրցակցությունից՝ ապահովելով նոր տարանցիկ երթուղիների անվտանգությունը, թե՞ երկիրը վտանգում է հայտնվել աշխարհաքաղաքական բախման էպիկենտրոնում: Այն մասին, թե արդյոք ամերիկյան վարչակազմի գործողություններում կա ընտրություններից առաջ գործող իշխանությանն աջակցելու փորձ, իրականում ինչպես է գործելու TRIPP Development Company-ն, և ինչու է Հայաստանի դիվանագիտական խուսանավման դաշտը սրընթաց նեղանում, VERELQ-ին տված հարցազրույցում ներկայացրել է քաղաքագետ Դավիթ Հարությունովը:
VERELQ. Ինչպե՞ս կմեկնաբանեք Հայաստանում խորհրդարանական ընտրությունների նախաշեմին համապարփակ ռազմավարական գործընկերության և TRIPP նախագծի վերաբերյալ համաձայնագրերի ստորագրումը: Արդյոք կա՞ դրանում նախընտրական ենթատեքստ, արդյոք դա ընկալվո՞ւմ է որպես աջակցություն գործող կառավարությանը:
Դավիթ Հարությունով. Ամենայն հավանականությամբ, առկա է երկու գործոն: Դա և՛ նախընտրական ասպեկտն է, այսինքն՝ Հայաստանի գործող իշխանություններին աջակցելու փորձը, ինչի մասին ավելի ուշ հայտարարեց նաև ԱՄՆ նախագահը։ Բայց սա նաև տարածաշրջանում և մասնավորապես Հայաստանում ԱՄՆ-ի ակտիվության շարունակության, ինչպես նաև TRIPP նախագծի զարգացման բաղադրիչն է։ Ընդ որում, ուշագրավ է, որ ռազմավարական գործընկերության մասին փաստաթուղթը Երևանն ու Վաշինգտոնը ստորագրել էին դեռ Բայդենի վարչակազմի օրոք, և ակնհայտ է, որ ԱՄՆ գործող իշխանությունները որոշել են թարմացնել այդ հանձնառությունները, ինչն արտացոլում է նրանց հետաքրքրությունը տարածաշրջանի նկատմամբ:
VERELQ. Հաշվի առնելով, որ TRIPP երթուղին դիտարկվում է որպես Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղ կարգավորման առանցքային տարր, Ձեր կարծիքով, ինչպե՞ս է ԱՄՆ-ն ծրագրում ապահովել այս ճանապարհի անվտանգությունն ու տնտեսական կենսունակությունը՝ հնարավոր աշխարհաքաղաքական ռիսկերի և տարածաշրջանային այլ խաղացողների հակազդեցության պայմաններում:
Դավիթ Հարությունով. Առայժմ նախագծի իրական իրագործման բոլոր ասպեկտները մնում են անորոշ, քանի որ այն գոյություն ունի փաստաթղթերի տեսքով: Միևնույն ժամանակ, այլ երկրներում նմանատիպ երթուղիների անցկացման փորձը վկայում է այն մասին, որ դրանց հետ զուգակցվում է տվյալ երկրում ԱՄՆ-ի ակտիվ և բազմապլան ներկայությունը։ Արդյոք այս տարբերակը կիրագործվի՞ Հայաստանում, մեծապես կախված է նաև Վաշինգտոնի համար նախագծի առաջնահերթության աստիճանից և դրա իրագործման դեմ ուղղված հակազդեցության ինտենսիվությունից:
VERELQ. Ի՞նչ դեր կխաղա TRIPP Development Company համատեղ ընկերությունը Հայաստանի ենթակառուցվածքների զարգացման և տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքականության մեջ:
Դավիթ Հարությունով. Դատելով առկա տեղեկատվությունից՝ այս առումով առանձնակի հստակություն դեռևս չկա, և այս փաստաթղթի իրագործումը, ամենայն հավանականությամբ, կպահանջի ուսումնասիրություններ և լրացուցիչ ներդրումներ։ Ընդ որում, բուն այս հուշագիրը դեռևս կարող է դիտարկվել ոչ այնքան Հայաստանում կոնկրետ նախագծերի, որքան Չինաստանի հետ մրցակցության պայմաններում ԱՄՆ վարչակազմի համար կրիտիկական նշանակության հանքանյութերի թեմայի առաջնահերթության համատեքստում։
VERELQ. Նշվում է, որ Հայաստանի և ԱՄՆ-ի միջև կրիտիկական նշանակության հանքանյութերի ոլորտում համագործակցության հուշագիրը նոր հնարավորություններ է բացում Հայաստանի համար։ Մինչդեռ հարց է առաջանում՝ որո՞նք են այն մեխանիզմները, որոնք կապահովեն, որ այդ ռեսուրսների արդյունահանումն ու վերամշակումն իրականացվեն ի շահ Հայաստանի և նրա տնտեսության:
Դավիթ Հարությունով. Ակնհայտ է, որ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի ակտիվությունն արդեն իսկ հակազդեցություն է առաջացնում։ Իրանը ներկայումս կենտրոնացած է ԱՄՆ-ի հետ հակամարտության վրա, ուստի, ինչպես տեսնում ենք, այս առումով ամենամեծ ակտիվությունը դրսևորում է Ռուսաստանը: Ընդ որում, Մոսկվայի քննադատությունն ու գործողություններն առայժմ հիմնականում կենտրոնացած են ԵՄ-ի հետ Հայաստանի համագործակցության վրա։ Այս իրավիճակը կարող է արտացոլել ԵՄ-ի և Ռուսաստանի միջև հարաբերությունների սրման ներկայիս կացությունը՝ միաժամանակ պահպանելով Մոսկվայի շփումները Վաշինգտոնի հետ, մասնավորապես՝ ուկրաինական թեմայով։ Սակայն պարզ է, որ ԱՄՆ-ի ակտիվությունը նույնպես առաջացնում է ռուսական կողմի, թեկուզև ավելի զուսպ, դժգոհությունը:
VERELQ. Ինչպե՞ս է ԱՄՆ ներկայության ուժեղացումը Հարավային Կովկասում ազդում տարածաշրջանի ուժերի հավասարակշռության վրա, և ինչպե՞ս են դրան արձագանքում մյուս առանցքային խաղացողները, մասնավորապես՝ Ռուսաստանը, որը նախազգուշացնում է Արևմուտքի հետ Հայաստանի մերձեցման հետևանքների մասին:
Դավիթ Հարությունով. Միևնույն ժամանակ, այս իրավիճակն արտացոլում է այն համակարգային բարդությունները, որոնց բախվում է Հայաստանը համաշխարհային ուժային կենտրոնների մրցակցության սրման պայմաններում: Արևմուտքի հետ ակտիվ մերձեցումը Ռուսաստանի հակազդեցությունն է առաջացնում, սակայն այդ կուրսի կտրուկ վերանայումը և ձեռք բերված պայմանավորվածություններից հնարավոր հրաժարումը, այդ թվում՝ TRIPP-ի վերաբերյալ, նմանատիպ ճնշում կառաջացնի արդեն ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի կողմից: Հայաստանի համար դրան դիմանալը նույնպես բարդ կլինի: Այս առումով հատկանշական է, որ խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցող հայաստանյան ընդդիմադիր քաղաքական ուժերը գործնականում չեն խոսում TRIPP-ի համաձայնագրի խզման մասին, այլ ավելի շուտ մատնանշում են դրա վերանայման կամ փոփոխման անհրաժեշտությունը։ Ընդհանուր առմամբ, ստեղծված իրավիճակում Հայաստանի համար միակ տարբերակը մնում է խուսանավումը ուժային կենտրոնների միջև, սակայն նման մանևրելու դաշտն օբյեկտիվորեն նեղանում է:
