Եվրաինտեգրում և ռիսկեր. Փաշինյանի ելույթը ԵԽ-ում և Մոսկվայի դիրքորոշումը
ՀՀ վարչապետը պատրաստվում է կարևոր ելույթ ունենալ Եվրախորհրդարանում՝ նախընտրական շրջանի մեկնարկին։ Մինչ կառավարությունն արագացնում է մերձեցումն Արևմուտքի հետ և խաղաղության գործընթացը, փորձագետներն ու ռուսական կողմն ահազանգում են այս ռազմավարական շրջադարձի տնտեսական և աշխարհաքաղաքական ռիսկերի մասին։
Ակնկալվում է, որ մարտի 11-ին ՀՀ կառավարության ղեկավար Նիկոլ Փաշինյանը ելույթով կդիմի Եվրոպական խորհրդարանի պատգամավորներին։ Եվրոպական կառույցի պաշտոնական կայքի համաձայն՝ այս այցն առանձնահատուկ կարևորություն ունի 2026 թվականի հունիսի 7-ին Հայաստանում կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններին ընդառաջ։ Բրյուսելում ակնկալում են, որ քվեարկության արդյունքները կկանխորոշեն Երևանի և ԵՄ-ի միջև արագ զարգացող հարաբերությունների ապագան, ինչպես նաև կազդեն Ադրբեջանի հետ խաղաղության գործընթացի վրա։
Եվրոպացի դիվանագետներն ընդգծում են Հայաստանի իշխանությունների հանձնառությունը՝ հասնելու տևական խաղաղության, կարգավորելու երկխոսությունը Թուրքիայի հետ և շարժվելու դեպի Եվրամիությանը հնարավոր անդամակցություն։ Այս ճանապարհին գործնական քայլեր են վիզաների ազատականացման շուրջ բանակցությունները և մայիսի 5-ին նախատեսված երկկողմ գագաթնաժողովի նախապատրաստական աշխատանքները։ Նիկոլ Փաշինյանի համար սա կլինի երկրորդ ելույթը եվրոպական ամբիոնից՝ 2023 թվականի այցից հետո։
Այնուամենայնիվ, Երևանի պրոեվրոպական վեկտորն առաջացնում է ոչ միայն քաղաքական լավատեսություն, այլև լուրջ քննադատություն։ Վերլուծաբանները մատնանշում են հայկական տնտեսության կառուցվածքային խոցելիությունը, որը պատմականորեն և լոգիստիկ առումով խորապես ինտեգրված է Եվրասիական տնտեսական միությանը։ Ռուսաստանը մնում է հայկական գյուղատնտեսական արտադրանքի և թեթև արդյունաբերության ապրանքների իրացման հիմնական շուկան, որոնց համար չափազանց բարդ կլինի մրցակցել եվրոպական խիստ կանոնակարգերի պայմաններում։ Փորձագետները զգուշացնում են, որ ավանդական կապերի կտրուկ խզումը կարող է հանգեցնել տնտեսական շոկի, գնաճի թռիչքի և վերաարտահանումից ստացվող եկամուտների կորստի։
Բացի այդ, թերահավատները նշում են, որ Եվրոպան Հայաստանին տրամադրում է դիվանագիտական աջակցություն, ինչպիսին է սահմանին տեղակայված քաղաքացիական դիտորդական առաքելությունը, սակայն չի տալիս ռազմական անվտանգության կոշտ երաշխիքներ, ինչը անկայուն տարածաշրջանում անվտանգային վակուումի ռիսկեր է ստեղծում։
Այս քաղաքականությունն առանձնահատուկ լարվածություն է առաջացնում Ռուսաստանի հետ երկկողմ հարաբերություններում։ Մոսկվան բացահայտ հայտարարում է Երևանի նոր նկրտումների և ավանդական դաշնակցային հարաբերությունների անհամատեղելիության մասին։ ՌԴ Արտաքին գործերի նախարարությունում բազմիցս ընդգծել են, որ Եվրամիության ստանդարտներին անցումն իրավաբանորեն և տեխնիկապես հակասում է ԵԱՏՄ անդամակցությանը։
Ռուսական կողմը որևէ օգուտ չի տեսնում հայ-ադրբեջանական սահմանին եվրոպացի դիտորդների ներկայության մեջ՝ դա գնահատելով որպես Հարավային Կովկասից ռուսական միջնորդությունը դուրս մղելու և տարածաշրջան ՆԱՏՕ-ի հետ առճակատում բերելու ԵՄ-ի փորձ։ Մոսկվայում զգուշացնում են, որ Բրյուսելի հետ արագացված մերձեցումն անխուսափելիորեն բացասական ազդեցություն կունենա ռուս-հայկական կապերի ողջ համալիրի վրա՝ տնտեսականից մինչև պաշտպանական ոլորտ։