Հայաստանում իշխանություններից դժգոհ հանրությունը միատարր չէ։ Ուստի միանգամայն բնական է, որ ընդդիմադիր դաշտը ևս բազմաշերտ է. դա թույլ է տալիս աշխատել տարբեր հայացքներ ունեցող ընտրողների հետ և խուսափել իշխանության կողմից պարտադրվող «սև ու սպիտակի» պարզունակ բանաձևից»։ Այս մասին VERELQ-ի հետ զրույցում նշում է քաղաքական մեկնաբան Հակոբ Բադալյանը՝ վերլուծելով հայաստանյան ընդդիմության ներկա մարտավարությունն ու առաջիկա ընտրություններում հաջողության հասնելու իրական հնարավորությունները։ Հարցազրույցում անդրադարձ է կատարվում Սամվել Կարապետյանի գործոնին՝ որպես նոր և ազդեցիկ խաղացողի, ով իր սոցիալ-տնտեսական շեշտադրումներով, ըստ վերլուծաբանի, էապես բարդացնում է իշխանական քարոզչության աշխատանքը։ Հակոբ Բադալյանի համոզմամբ՝ չնայած հանրային որոշակի ապատիային, իշխանությունների նկատելի անհանգստությունն ու կոշտ հռետորաբանությունը վկայում են ընդդիմության գործողությունների որոշակի արդյունավետության մասին։ Ընդդիմադիր դաշտի մարատավարության այս և այլ հարցերի մասին զրուցը ստորև.  Լուսանկարում Հակոբ Բադալյանն է, աղբյուրը` 168.am VERELQ. Պարո՛ն Բադալյան, խոսենք ընդդիմադիր դաշտում տեղի ունեցող վերջին զարգացումների և հնարավորությունների մասին։ Վերջերս նկատելի է որոշակի ակտիվություն, հատկապես՝ գործարար Սամվել Կարապետյանի` ապրիլի 11-ին նախաձեռնված հանրահավաքից հետո: Ձեր գնահատմամբ՝ այս պահին ի՞նչ գործընթացներ են ընթանում ընդդիմադիր ճամբարում, որո՞նք են հիմնական ուղղությունները, և արդյոք իրական շանսեր տեսնո՞ւմ եք, որ առաջիկա ընտրություններում ընդդիմությունը կարող է հաղթանակ գրանցել: Հակոբ Բադալյան. Գործընթացների տեսանկյունից ընդդիմությունը կարծես թե շարունակում է աշխատել մի քանի ուղղությամբ։ Ձևավորվել է առաջնորդող շրջանակների երկու-երեք հիմնական ձևաչափ։ Դժվար է ասել՝ դա նախապես համաձայնեցվա՞ծ մարտավարություն է, թե՞ պարզապես այդպես է ստացվել, բայց, հաշվի առնելով հանրային տրամադրությունները, սա, թերևս, ամենաօպտիմալ տարբերակն է։ Դրա մասին է վկայում նաև իշխանության արձագանքը։ Օրինակ՝ (ՀՀ վարչապետ) Նիկոլ Փաշինյանը փորձում է այս բոլոր ուժերին ներկայացնել որպես մեկ ընդհանուր միավոր, մեկ նպատակով և մեկ փաթեթով գործող ուժ։ Սա ցույց է տալիս, որ բազմաճյուղ ձևաչափն անհանգստացնում է իշխանությանը։ Իշխանության քայլերից կարելի է ենթադրել, որ ընդդիմության գործողություններում նկատվում է որոշակի արդյունավետություն, հետևաբար՝ ընդդիմությունը հաջողության շանսեր, անշուշտ, ունի։ Այլ հարց է, թե այդ հնարավորությունն ինչպես կօգտագործվի։ Մինչև ընտրություններ մնացել է մոտ երկու ամիս, և իշխանությունն էլ իր հերթին փորձելու է չեզոքացնել ընդդիմության հաղթաթղթերը։ VERELQ. Սոցիոլոգիական հարցումները նույնպես ցույց են տալիս, որ պրոտեստային՝ բողոքական ընտրազանգվածը բավականին մեծ է, թեկուզև այս պահին մարդկանց մի մասը որոշակի ապատիայի մեջ է։ Ընդդիմության տարբեր էշելոնների առանձին ուղերձներով հանդես գալը (Սամվել Կարապետյանն իր հերթին, Ռոբերտ Քոչարյանը՝ իր, Գագիկ Ծառուկյանը՝ իր) իսկապես կարողանո՞ւմ է ակտիվացնել մարդկանց և բավարարել նրանց տարաբնույթ ակնկալիքները։ Եթե իշխանությունն անցնում է կոշտ մեթոդների, իրավական մեխանիզմների կիրառման կամ շանտաժի հռետորաբանության (օրինակ՝ թեզը, որ եթե իրենք չլինեն, պատերազմ կլինի), նշանակում է՝ նրանք տեսնում են հասարակության հետ ընդդիմության տարած աշխատանքի արդյունքը։ Թե որքանով է այն արդյունավետ, դժվար է գնահատել։ Չափման երկու միջոց կա՝ ընտրությունների արդյունքները, որոնց դեռ երկու ամիս կա, և սոցհարցումները։ Սակայն ես թերահավատորեն եմ վերաբերվում Հայաստանում հրապարակվող սոցհարցումներին այն պարզ պատճառով, որ հասարակությունն ինքը դրանց հանդեպ վստահություն չունի, և շատ հարաբերական է՝ արդյոք հարցվողներն անկե՞ղծ են պատասխանում։ Արդյունավետությունը տեսանելի է, բայց թե արդյոք դրա դինամիկան և ծավալը բավարա՞ր են հաջողության բարձր հավանականության համար, դեռևս անորոշ է։ VERELQ. Ընդդիմության պայքարի մարտավարության հարցում այսօր երկու հիմնական մոտեցում է նշմարվում: Որոշ շրջանակներ, մասնավորապես՝ երրորդ Սերժ Սարգսյանի քաղաքական թևը առաջարկում է բոլորին` հատկապես երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանին, դուրս գալ ընտրապայքարից և ձևավորել բևեռացված՝ «սև ու սպիտակ» ընտրական միջավայր, որտեղ պայքարը կընթանա բացառապես Սամվել Կարապետյանի և Նիկոլ Փաշինյանի միջև։ Նրանք կարծում են, որ այս կերպ ժողովուրդը հստակ ընտրություն կկատարի հօգուտ ընդդիմության: Որքանո՞վ է սա ճիշտ մարտավարություն, և արդյո՞ք նման ծայրահեղ բևեռացումն իրականում մեծացնում է ընդդիմության շանսերը։ Հակոբ Բադալյան. Ես կարծում եմ, որ մեր հասարակության պատկերն ամենևին էլ «սև ու սպիտակ» չէ, և ընդդիմադիր ընտրազանգվածը միատարր չէ իր գնահատականներում։ Չգիտեմ, թե ինչի վրա է հիմնված այդ առաջարկը, հնարավոր է՝ կան ինչ-որ խորքային ուսումնասիրություններ, բայց ես, կրկնեմ, թերահավատ եմ այս հարցում։ Օրինակ՝ ընդդիմադիր տրամադրված մարդկանց մի զգալի մաս կարող է ձայն տալ Սամվել Կարապետյանին, բայց ոչ մի դեպքում ձայն չտալ, եթե նա համագործակցի Ռոբերտ Քոչարյանի հետ։ Կամ հակառակը՝ կան մարդիկ, ովքեր վստահում են Ռոբերտ Քոչարյանին և որևէ այլ ընդդիմադիրի ձայն չեն տա, եթե վերջինս հանի իր թեկնածությունը։ Այստեղ հարցը միայն Կարապետյանը կամ Քոչարյանը չեն։ Ընդդիմադիր էլեկտորատն այսօր, իմ կարծիքով, ճնշող մեծամասնություն է կազմում, բայց այդ մեծամասնությունը տարբերվում է առանձին քաղաքական ուժերի հանդեպ ունեցած իր վերաբերմունքով։ Այդ իսկ պատճառով արհեստական «սև-սպիտակը» չաշխատող մոդել է։ Ընդհակառակը, ընտրողներին տեղամասեր բերելու համար շատ ավելի արդյունավետ է տարբեր ձևաչափերով լայն ճակատ ապահովելը։ Պատահական չէ, որ հենց Նիկոլ Փաշինյանն է ձգտում ստանալ այդ «սև ու սպիտակ» պատկերը։ Այդ դեպքում նա կկարողանա խաղարկել «նախկիններ-ներկաներ» դեռևս որոշակիորեն կենսունակ բանաձևը։ Եթե բոլորը միավորվեն և աջակցեն Սամվել Կարապետյանին, Փաշինյանի համար կանաչ ճանապարհ կբացվի` նրան ներկայացնելու որպես «նախկինների» դեսպան։ Հիմա Փաշինյանը չի կարողանում դա անել, քանի որ Կարապետյանը դասական իմաստով «նախկին» չէ. թեև նա աշխատել է նախորդ իշխանությունների հետ, սակայն նույն հաջողությամբ աշխատել է նաև Նիկոլ Փաշինյանի հետ մինչև վերջին տարիները, երբ Հայաստանի քաղաքականությունն արմատապես փոխվեց։ Բացի այդ, Կարապետյանին հնարավոր չէ ներքաշել «թալանի» թեզի մեջ։ Իշխանությունները փորձում են Հայաստանի էլեկտրական ցանցերի (ՀԷՑ) թեման օգտագործելով քարոզչական մանիպուլյացիաներ անել, բայց դա չի ստացվում, քանի որ պարզ է՝ նա իր կարողությունը կուտակել է Ռուսաստանում։ Որևէ ողջախոհ մարդու համար նրան որպես «Հայաստանը թալանող» ներկայացնելը չի կարող համոզիչ լինել։ Բայց եթե ընդդիմությունը միավորվի նրա շուրջ մեկ միասնական ճակատով, Փաշինյանը կստանա պարարտ հող՝ նրան որպես «թալանչիների» ներկայացուցիչ պիտակավորելու համար։ VERELQ. Ամփոփելով մեր զրույցը՝ կխնդրեի առանձնացնել, թե որո՞նք են ընդդիմության հիմնական թույլ և ուժեղ կողմերն այս պահին՝ ընթացիկ ընտրական ցիկլում: Հակոբ Բադալյան. Թույլ կողմն, ընդհանուր առմամբ, բաց թողնված ժամանակն է։ Հասարակության հետ այն տրամաբանությամբ և բովանդակությամբ խոսակցությունը, որն իրականացվում է միայն վերջին ամիսներին, պետք է շատ ավելի վաղ սկսվեր։ Օրինակ՝ խորհրդարանական ընդդիմությունը չափազանց շատ ժամանակ վատնեց «սև ու սպիտակ» դիմակայության տրամաբանությամբ գործելու վրա, երբ ակնհայտ էր, որ դա բացի Փաշինյանի դիրքերին նպաստելուց՝ այլ էֆեկտ չի ունենալու։ Ժամանակի կորուստը պայմանականորեն թույլ կողմ է, քանի որ հետևողական աշխատանքի միջոցով հնարավոր է բացթողումը լրացնել, բայց այն, միևնույն է, իրեն զգացնել է տալիս։ Ինչ վերաբերում է ուժեղ կողմերին, ապա այսօր հավաքական իմաստով ընդդիմության ամենամեծ առավելությունը նոր խաղացողի՝ Սամվել Կարապետյանի ներգրավումն է։ Ինչպես նշեցի, սա Փաշինյանի համար լուրջ խնդիրներ է ստեղծել իր ավանդական բանաձևերը խաղարկելու հարցում։ Սա չի նշանակում, որ ընդդիմությունն այս ուժեղ կողմի շնորհիվ երաշխավորված հաջողության կհասնի, բայց այն իսկապես ուժեղացրել է ընդդիմության դիրքերը։ Հատկապես կարևոր է, որ Կարապետյանը հասարակության հետ աշխատանքում չի շոշափում ավանդական, մաշված թեմաները, այլ շեշտը դնում է երկրի սոցիալ-տնտեսական ներուժի, հանրային համերաշխության և Հայաստանի ներքին որակները փոխելու տրամաբանության վրա։ Սա, իմ գնահատմամբ, հավաքական իմաստով ուժեղացնում է ընդդիմադիր դաշտը, թեև բնականաբար կան նաև բազմաթիվ այլ գործոններ, որոնք ազդում են ընդհանուր պատկերի վրա։