30.03.2026
Լուսանկարը` white house
30.03.2026
Մեծությունից մինչև ձախողում. ինչպես ԱՄՆ-ը կորցրեց Մերձավոր Արևելքը

ԱՄՆ ազգային անվտանգության նոր ռազմավարությունը, որը Դոնալդ Թրամփի կողմից ստորագրվել էր ընդամենը ամիսներ առաջ, խոստանում էր դուրս գալ անվերջանալի պատերազմներից և հրաժարվել համաշխարհային ոստիկանի դերից։ Սակայն իրականությունը տրամագծորեն հակառակն ապացուցեց. Ամերիկան ներքաշվեց Իրանի հետ լայնածավալ և կործանարար հակամարտության մեջ։ Պրոֆեսոր Ջեյմս Ք. Գալբրեյթը վերլուծում է այս պարադոքսը՝ հարցադրում անելով. արդյո՞ք ներկայիս վարչակազմը դարձել է լուռ հեղաշրջման զոհ, թե՞ պարզապես կորցրել է սեփական քաղաքականության վերահսկողությունը։ Ինչպես նշում է Տեխասի համալսարանի պրոֆեսոր Ջեյմս Ք. Գալբրեյթը Project Syndicate-ի համար գրված իր հոդվածում (թարգմանությունը տրամադրել է Mediamax գործակալությունը), 2025 թվականի նոյեմբերին հրապարակված ԱՄՆ Ազգային անվտանգության ռազմավարությունը (ԱԱՌ) արմատապես տարբերվում էր նախկին բոլոր դոկտրիններից։ Ուղեկցող նամակում նախագահ Դոնալդ Թրամփն այն ներկայացնում էր որպես Ամերիկայի մեծության պահպանման ճանապարհային քարտեզ՝ հիմնված հիմնադիր հայրերի իդեալների, մասնավորապես՝ այլ պետությունների գործերին չմիջամտելու սկզբունքի վրա։ Փաստաթուղթը կոշտ քննադատության էր ենթարկում նախկին էլիտաներին այն բանի համար, որ նրանք թույլ են տվել դաշնակիցներին պաշտպանության բեռը բարդել ամերիկյան հարկատուների ուսերին և երկիրը ներքաշել երկրորդական հակամարտությունների մեջ։ ԱԱՌ-ի առանցքային ուղերձներից մեկը Մերձավոր Արևելքից ԱՄՆ-ի հեռանալն էր: Ռազմավարությունն արձանագրում էր, որ ներքին էներգետիկ արդյունահանման աճի շնորհիվ տարածաշրջանը կորցնում է իր պատմական նշանակությունը Վաշինգտոնի համար: Փաստաթղթի հեղինակները հավաստիացնում էին, որ դարաշրջանը, երբ Մերձավոր Արևելքը գերիշխում էր ԱՄՆ արտաքին քաղաքականության մեջ, ավարտվել է, և որ սպառնալիքները կարելի է զսպել գաղափարական ու ռազմական ճանապարհով՝ խուսափելով անպտուղ «պետականաշեն» պատերազմներից: Այնուամենայնիվ, փետրվարի 28-ին ԱՄՆ-ը հարձակվեց Իրանի վրա՝ 90 միլիոնանոց բնակչությամբ մի պետության, որն ունի հրթիռների և անօդաչու թռչող սարքերի հսկայական զինանոց, ինչպես նաև հայրենասիրական ու կրոնական հզոր ոգի: Գալբրեյթն ընդգծում է, որ նման երկրի վրա հարձակվելը նշանակում է սկսել լայնածավալ և հյուծիչ պատերազմ, ինչն արմատապես հակասում է նոյեմբերյան ԱԱՌ-ի ոգուն: Պրոֆեսորը մերժում է այն վարկածը, թե ռազմավարությունը զուտ Թրամփի նախընտրական հնարքն էր 2026 թվականի միջանկյալ ընտրություններից առաջ, քանի որ ընդամենը երեք ամիս անց ստի բացահայտումը կզրկեր այդ քայլը որևէ քաղաքական իմաստից: Ներկայումս իրավիճակը Մերձավոր Արևելքում զարգանում է աղետալի սցենարով: Հորմուզի նեղուցը փակված է արևմտյան կոալիցիայի նավերի համար, աշխարհում հասունանում է նավթի, գազի, պարարտանյութերի և պարենի սուր դեֆիցիտ: Պարսից ծոցում ամերիկյան բազաները մասամբ ոչնչացված են, և ըստ հեղինակի՝ ԱՄՆ-ն արդեն ընդմիշտ դուրս է մղվել տարածաշրջանից, նույնիսկ եթե Վաշինգտոնն առայժմ հրաժարվում է դա ընդունել: Գալբրեյթն առաջարկում է ռազմավարության և իրականության միջև այս ահռելի խզման երեք բացատրություն. կա՛մ ԱՄՆ կառավարությունն ամբողջովին կորցրել է իր գործունակությունը, կա՛մ երկրում տեղի է ունեցել լուռ պետական հեղաշրջում՝ Թրամփին վերածելով խամաճիկի, կա՛մ՝ լավագույն դեպքում, Ամերիկան ստիպված կլինի լքել Մերձավոր Արևելքը նվաստացուցիչ ռազմական պարտության և համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի միջով: