Հայաստանի ներքաղաքական կյանքում գալիք խորհրդարանական ընտրությունները խոստանում են լինել աննախադեպ՝ հատկապես աշխարհաքաղաքական բարդ զարգացումների խորապատկերում: Արդյո՞ք այս ընտրությունները կդառնան բեկումնային և, ինչպես շատերն են բնորոշում, «ամենաաշխարհաքաղաքականացվածը» մեր նորագույն պատմության մեջ: Ի՞նչ ազդեցություն կարող են ունենալ արտաքին ուժերն ու հարևան երկրները Հայաստանի ինքնիշխան որոշումների վրա, և իրականում ի՞նչ նպատակ է հետապնդում «հիբրիդային սպառնալիքների» դեմ պայքարի նոր ձևավորվող դիսկուրսը: Արդյոք հասարակությունը գնում է պետության նոր մոդելի ընտրությա՞ն, թե՞ ակամայից դառնում է արտաքին բախումների թատերաբեմ: VERELQ-ը փորձել է պարզաբանել այս և այլ առանցքային հարցեր՝ զրուցելով քաղաքագետ Սուրեն Սուրենյանցի հետ:   Լուսանկարում Սուրեն Սուրենյանցն է, աղբյուրը` Սուրենյանցի Ֆեյսբուքյան էջից VERELQ: Պարոն Սուրենյանց, հասարակության և քաղաքական շրջանակների մոտ մի տարածված կարծիք կա, որ Հայաստանում սպասվող հերթական խորհրդարանական ընտրությունները լինելու են մեր նորագույն պատմության մեջ ամենաաշխարհաքաղաքականացվածը, այսինքն՝ արտաքին ուժերի բախումն ու ազդեցությունն այս գործընթացի վրա լինելու է աննախադեպ մեծ։ Համաձա՞յն եք այս տեսակետի հետ, և եթե այո՝ ապա ի՞նչն է դրա պատճառը: Սուրեն Սուրենյանց: Այո՛, համաձայն եմ։ Ավելին՝ ես կասեի, որ դրանք նաև ամենաքաղաքակրթական ընտրություններն են լինելու: 1991 թվականի սեպտեմբերի 21-ի անկախության հանրաքվեից ի վեր, թերևս, սրանք ամենաշրջադարձային ընտրություններն են: Մի կողմից՝ պետության նոր մոդելի ընտրության հարց է դրված։ Խնդիրը խիստ սրված է, քանի որ Արցախյան պատերազմի ցավալի պարտությունից հետո Երրորդ հանրապետության այն կոնցեպցիան, որը դրված էր 1991-ի հանրաքվեի հիմքում, ըստ էության, այլևս գոյություն չունի: Մենք տեսնում ենք, թե ինչպես է ընթանում պետության տարբեր մոդելների և պատկերացումների պայքար: Մյուս կողմից, ցավոք սրտի, առկա է խորը աշխարհաքաղաքական սրվածություն: Սա հատկապես ակնհայտ դարձավ այն բանից հետո, երբ Եվրամիությունը ստեղծեց Հայաստանի ներքին կյանքին միջամտելու ինստիտուցիոնալ գործիք: Խոսքս Հայաստանում նրանց նոր առաքելության մանդատի մասին է: VERELQ: Նկատի ունեք Եվրամիության այն նոր առաքելությունը կամ աջակցության ծրագիրը, որը կոչված է Հայաստանին օգնելու «հիբրիդային սպառնալիքների» դեմ պայքարո՞ւմ: Սուրեն Սուրենյանց: Այո, միանգամայն ճիշտ է: Իմ գնահատմամբ՝ դա ոչ թե ընտրությունների պատշաճ կազմակերպմանն ուղղված ինչ-որ առաքելություն է, այլ միջամտության ինստիտուցիոնալ գործիք։ Եվրամիությունը չի էլ թաքցնում, որ Ռուսաստանի հետ իր ունեցած վեճն ու հակամարտությունը, ըստ էության, տեղափոխում է Հայաստանի տարածք: Բնականաբար, սրան հետևելու է Ռուսաստանի հակազդեցությունը։ Մենք բոլորս դա արդեն տեսանք վերջերս կայացած Պուտին-Փաշինյան հանդիպման ժամանակ... VERELQ: Խոսքը Ռուսաստանի վերջին կոշտ արձագանքների՞ մասին է՝ ՌԴ փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկի հայտարարությունների և Կրեմլի խոսնակ Դմիտրի Պեսկովի մեկնաբանությունների: Սուրեն Սուրենյանց: Այո, նկատի ունեմ ապրիլի 1-ի հանդիպումը, որին հաջորդեց ՏԱՍՍ գործակալությունում փոխվարչապետ Օվերչուկի ծավալուն հոդվածը, ապա՝ Պեսկովի մեկնաբանությունները և այլն: Բացի այդ, ակնհայտորեն առկա է նաև Անկարայի, և հատկապես՝ Բաքվի միջամտությունը։ Նրանք իրենց հրապարակային բոլոր հայտարարություններում գալիք խորհրդարանական ընտրություններն ըստ էության կապակցում են Հայաստանում ենթադրյալ սահմանադրական հանրաքվեի հետ՝ պահանջելով փոխել մեր Մայր օրենքը: Այս առումով, ցավոք սրտի, մենք գործ ունենք բազմաշերտ արտաքին միջամտության և աշխարհաքաղաքական բախման հետ: VERELQ: Իսկ այս արտաքին աշխարհաքաղաքական բախումը ի՞նչ ազդեցություն է ունենալու Հայաստանի ներքին ընտրապայքարի վրա: Մենք տեսնում ենք, որ արդեն կուսակցություններ են գրանցվում ընտրություններին մասնակցելու համար, և շուտով պաշտոնական ընտրարշավը փաստացի մեկնարկում է: Ձեր կարծիքով՝ դա լուրջ ազդեցություն կթողնի՞ գործընթացի վրա: Սուրեն Սուրենյանց: Այդ ամենի հետևանքով ընտրությունների բուն բովանդակությունը ստվերվում է, մինչդեռ ընտրություններն առաջին հերթին երկրի ներքին կյանքի կազմակերպման և ժողովրդի ինքնիշխան որոշման մասին են: Եթե աշխարհաքաղաքական գործոններն այս աստիճան մեծապես ազդում են ընտրական գործընթացի վրա, դա հանգեցնում է որպես հասարակության ինքնիշխան կամքի դրսևորման ինստիտուտի խաթարմանը և պետության սուբյեկտայնության թուլացմանը: Նման օրինակները բազմաթիվ են: Օրինակ՝ վերջերս Մոլդովան իր ընտրական գործընթացներից դուրս եկավ խիստ բևեռացված հասարակությամբ. այնտեղ ակնհայտորեն ձևավորվել էին երկու հասարակական բևեռներ՝ հենց աշխարհաքաղաքական՝ Արևմուտք-Ռուսաստան հատկանիշով: Նույնը կարելի է ասել հետխորհրդային մյուս երկրների մասին, որոնք անցել են այս մոդելով: Ընդհանուր առմամբ, դա հարվածում է ընտրական գործընթացի լեգիտիմությանը, երկրի անկախությանն ու ինքնիշխանության մակարդակին: VERELQ: Իսկ ինչո՞ւ եք համոզված, որ Եվրամիության այդ ծրագիրը հենց մեր ներքին գործերին միջամտելու ինստիտուցիոնալ գործիք է: Չէ՞ որ ՀՀ իշխանությունները և եվրոպացի պաշտոնյաները պնդում են, թե Եվրամիությունը պարզապես աշխատում է պետության հետ և գալիս է ոչ թե խանգարելու, այլ մեր պետական ինստիտուտներն ամրացնելու համար։ Սուրեն Սուրենյանց: Ամեն ինչ շատ հրաշալի ու ճիշտ կլիներ, եթե չլիներ երկու մեծ «բայց»: Առաջին «բայցը» կրկին Մոլդովայի տեսանելի օրինակն է: Այնտեղ մենք ականատես եղանք, թե ինչպես հենց աշխարհաքաղաքական դրդապատճառներով՝ Բրյուսելին կամ Մոլդովայի իշխանություններին ոչ հաճո քաղաքական կուսակցությունները բավականին վիճահարույց հիմնավորումներով պարզապես դուրս մղվեցին ընտրական գործընթացից: Դրանից առաջ էլ նման մի դեպք էր եղել, երբ Մոլդովայի Սահմանադրական դատարանն ընտրությունների առաջին փուլի ֆավորիտին հանեց պայքարից: Հետագայում պարզվեց, որ Սահմանադրական դատարանին բավարար ու արժանահավատ փաստեր չէին ներկայացվել, սակայն մինչև դա կպարզվեր՝ արդեն բանը բանից անցել էր: Սա կոնկրետ նախադեպ է, որի հետ մենք գործ ունենք: Երկրորդ պնդմանս հիմքը հենց Եվրամիության կողմից հաստատված փաստաթուղթն է: Դեռ առաքելությունը չեկած՝ փաստաթղթում ի սկզբանե հստակ ֆիքսվում է այն կոնկրետ երկիրը, որից իբրև թե գալիս են այդ հիբրիդային սպառնալիքները: VERELQ: Եվ այդ երկիրը, ենթադրում եք, հստակ ֆիքսվել է՝ որպես Ռուսաստա՞ն: Սուրեն Սուրենյանց: Այո, և հենց այստեղ է, որ առաջին պլան է մղվում աշխարհաքաղաքական խնդիրը, այլ ոչ թե ընտրությունների որակի ապահովումը: Եթե խոսքն իսկապես անաչառության և անկողմնակալության մասին լիներ, ապա հիբրիդային սպառնալիքների դեմ պայքարը պետք է ամրագրվեր առանց կոնկրետ կենտրոններ կամ երկրներ թիրախավորելու: Հատկապես Հայաստանի պարագայում իրական սպառնալիքները շատ ավելի իրատեսական են ու սպասելի երկու այլ հարևան երկրներից, քան Ռուսաստանից: VERELQ: Նկատի ունեք Թուրքիան և Ադրբեջա՞նը: Սուրեն Սուրենյանց: Իհարկե: VERELQ: Եվ վերջին հարցը, պարոն Սուրենյանց: Եթե Եվրամիությունն իր հայտարարություններում հստակ նշում է, թե որտեղից են ծագում սպառնալիքները և որ երկրի (Ռուսաստանի) դեմ են իրենք ուզում օգնել մեզ պայքարել, ապա Հայաստանի իշխանությունները հրապարակային խոսքում հաճախ խուսափում են հստակ հասցեատեր նշելուց։ Նրանք ուղղակի ասում են՝ «կան հիբրիդային սպառնալիքներ, դրանց դեմ պետք է պայքարել»: Սա նույն երևույթի վերաբերյալ կողմերի տարընթերցո՞ւմ է, թե՞ այլ բան: Սուրեն Սուրենյանց: Ես գրեթե վստահ եմ, որ սա ոչ թե տարընթերցում է, այլ Հայաստանի իշխանությունն ուղղակի տարբեր տեքստեր է հասցեագրում ներքին լսարանին և Բրյուսելին: Մեր հասարակությանը մատուցվում է մի ստանդարտ տեքստ, թե իբր դա արվում է ընտրությունների որակը բարձրացնելու համար, իսկ Եվրամիությանը, կոպիտ ասած, խնդրում են փրկել իրենց այսպես կոչված՝ ռուսական սպառնալիքներից: Այսինքն՝ այստեղ խնդիրը Հայաստանի իշխանությունների դուալիստական՝ երկակի և ոչ այնքան ազնիվ վարքագծի մեջ է, ոչ թե տարընթերցումների: