Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի վերջին այցը Մոսկվա հստակորեն արձանագրեց հայ-ռուսական հարաբերություններում տեղի ունեցող տեկտոնական տեղաշարժերը: Առաջին անգամ ամենաբարձր մակարդակով Կրեմլն այսքան բացահայտ նշեց իր «կարմիր գծերը»՝ հրաժարվելով հարթել սուր անկյունները հանրապետությունում խորհրդարանական ընտրությունների և Հայաստան-ԵՄ սպասվող գագաթնաժողովի նախաշեմին: Այս հանդիպումը ցույց տվեց, որ դիվանագիտական կիսաակնարկների շրջանն ավարտված է. Մոսկվան Երևանից պահանջում է կուրսի հստակություն և չի թաքցնում իր սկեպտիցիզմը ԵԱՏՄ-ին անդամակցությունը ակտիվ եվրոպական ինտեգրման հետ համատեղելու փորձերի վերաբերյալ: Ինչպե՞ս են Ռուսաստանում իրականում գնահատում այս բանակցությունների արդյունքները, և ի՞նչ պատասխան քայլեր են նախապատրաստում։ VERELQ-ը Ռուսաստանի ԱԳՆ ՄԳԻՄՕ-ի Միջազգային հետազոտությունների ինստիտուտի (ՄՀԻ) առաջատար գիտաշխատող Նիկոլայ Սիլաևի հետ քննարկել է ռուսական ղեկավարության բացահայտ և բավականին կոշտ հայտարարությունների դրդապատճառները: Հարցազրույցում նա մանրամասն բացատրում է, թե ինչու է ԵՄ-ին Հայաստանի անդամակցության կուրսը Մոսկվայում ընկալվում որպես անվերադարձի կետ, արդյո՞ք արժե սպասել, որ Ռուսաստանն ուղղակիորեն կաջակցի այս կամ այն թեկնածուին Հայաստանում հունիսի 7-ին կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններում, և ի՞նչ հետևանքների կհանգեցնի աշխարհաքաղաքական ասպարեզում բառախաղով զբաղվելու քաղաքական էլիտաների փորձը: Լուսանկարում Նիկոլայ Սիլաևն է, աղբյուրը՝ golosarmenii.am VERELQ: Պարոն Սիլաև, եկեք քննարկենք Մոսկվայում Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի միջև կայացած վերջին բանակցությունների արդյունքները: Շատերն ուշադրություն դարձրին այն հանգամանքին, որ հանդիպման բաց մասում ռուսական կողմն առաջին անգամ ամենաբարձր մակարդակով բարձրաձայնեց Երևանի նկատմամբ այն պահանջները, որոնք նախկինում հնչում էին միայն փորձագետների և ավելի ցածր մակարդակի պաշտոնյաների կողմից: Հատկանշական է, որ հայկական կողմի նախաձեռնած այս հանդիպումը կայացավ երկու կարևոր իրադարձության նախաշեմին. Հայաստանում խորհրդարանական ընտրություններից երկու ամիս և Հայաստան-Եվրամիություն գագաթնաժողովից մեկ ամիս առաջ։ Ինչո՞ւ, Ձեր կարծիքով, Ռուսաստանի ղեկավարությունը որոշեց հենց հիմա այդքան բացահայտ հայտարարել իր դժգոհությունների մասին: Նիկոլայ Սիլաև: Դե, նախ և առաջ՝ հանդիպմանը հնչել են հեռու ոչ բոլոր պահանջները։ Դրանց շատ ավելի ամբողջական ցանկը պարունակվում է Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկի հարցազրույցում, որը հրապարակվեց, եթե չեմ սխալվում, Նիկոլ Փաշինյանի այցի հաջորդ օրը: Ահա այնտեղ Հայաստանի հետ հարաբերությունների վերաբերյալ ռուսական մոտեցումներն իսկապես հանգամանալից են շարադրված, և եթե համեմատենք մանրամասնությունն ու մակարդակը, ապա դա, հավանաբար, մեր դիրքորոշման ամենաբարձր և ամենաամբողջական շարադրանքն է։ Իսկ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը շատ ավելի քիչ էր խորանում մանրամասների մեջ։ Հանդիպման ժամանակ նրա ելույթում խոսքն ավելի շուտ հարաբերությունների ընդհանուր մթնոլորտի մասին էր։ Պաշտոնական Երևանի կողմից այս այցը մտածված էր որպես նախընտրական. դրա նպատակն էր չեզոքացնել վարչապետի հասցեին հնչող այն մեղադրանքները, թե նա փչացնում է հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ։ Ռուսական կողմը կարող էր կա՛մ ձայնակցել Նիկոլ Փաշինյանին այս հարցում, կա՛մ ոչ։ Որոշում կայացվեց չխաղակցել, այլ իրերն անվանել իրենց անուններով: Ես կարծում եմ, որ նախագահի հետ հանդիպումը փորձ էր՝ այնուամենայնիվ պայմանավորվելու երկկողմ հարաբերությունների բարելավման շուրջ։ Բայց երբ պարզ դարձավ, որ դա չի ստացվում, գործի դրվեց Ալեքսեյ Օվերչուկի հարցազրույցը, որը, դատելով դրա բովանդակությունից, նախապես էր պատրաստվել։ VERELQ: Ձեր կարծիքով՝ ինչպե՞ս կզարգանան հայ-ռուսական հարաբերությունները մոտ ապագայում, հատկապես նախընտրական շրջանում: Մոսկովյան բանակցություններից հետո մենք ականատես եղանք գնահատականների ակնհայտ տարամիտման. հայկական կողմը հանդիպումն անվանեց հագեցած և արդյունավետ, մինչդեռ Ռուսաստանի կողմից հնչեցին ավելի կոշտ հայտարարություններ, մասնավորապես՝ Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ դիսկուրսում Ռուսաստանի դերակատարումը չշահարկելու կոչեր: Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովը նույնպես մի շարք քննադատական դիտողություններ արեց: Ինչպե՞ս եք կարծում, իրականում ինչպե՞ս ընկալեցին երկու կողմերն այս բանակցությունների արդյունքները: Նիկոլայ Սիլաև: Ես կարծում եմ, որ նրանք դրանք ընկալեցին մոտավորապես նույն կերպ, որքան էլ որ դա տարօրինակ հնչի։ Անսպասելի կլիներ, եթե այցի արդյունքներով հայկական կողմը հրապարակայնորեն հայտարարեր, որ բանակցություններն անարդյունավետ էին, հաջողությամբ չպսակվեցին, իսկ նախընտրական այցը տապալվեց։ Իրականում, ես ենթադրում եմ, որ բոլորն ամեն ինչ հասկանում են. կա՛մ մենք իսկապես դաշնակիցներ ենք, բարի դրացիներ և ընկերներ, կա՛մ ոչ: Այս երկընտրանքը հստակ ձևակերպված է, և կողմերը դա լավ գիտակցում են: Այժմ մնում է սպասել, թե Եվրամիության հետ սպասվող գագաթնաժողովում Հայաստանին երբ կխոստանան բազմաթիվ խորհրդանշական բարիքներ և առավելություններ։ VERELQ: Կցանկանայի քննարկել Եվրամիության հետ մերձենալու Հայաստանի կուրսը: Պաշտոնական Երևանը բացահայտ հայտարարում է Եվրամիությանը միանալու իր ձգտման մասին, սակայն ակնհայտ է, որ տեսանելի ապագայում լիիրավ անդամակցությունը քիչ հավանական է: Այնուամենայնիվ, հաշվի առնելով ներկայիս աշխարհաքաղաքական իրողությունները և Հայաստանի մասնակցությունը Եվրասիական տնտեսական միությանը, որքանո՞վ է Հայաստանի եվրոպական ինտեգրման բուն գործընթացը խնդրահարույց Մոսկվայի համար: Նիկոլայ Սիլաև: Առայժմ ակնհայտ է, որ դա խնդրահարույց է առնվազն մեկ առումով. անհնար է միաժամանակ լինել և՛ Եվրասիական տնտեսական միության, և՛ Եվրամիության կազմում: Հայաստանը լիովին կարող է սկսել ինտեգրման գործընթացը, ինչն անխուսափելիորեն կհանգեցնի, օրինակ, Ռուսաստանի դեմ Եվրամիության պատժամիջոցներին միանալուն, ինչպես նաև բազմաթիվ այլ քայլերի։ Շատ ավելի վաղ, քան Եվրամիությանը Հայաստանի անդամակցության կամ նույնիսկ նրան թեկնածուի կարգավիճակ տրամադրելու հարցը կտեղափոխվի գործնական բանակցությունների հարթություն, Երևանից կպահանջեն կատարել այսպես կոչված «տնային առաջադրանքը»: Եվ Հայաստանը, ձգտելով դեպի Եվրամիություն, ստիպված կլինի այն կատարել։ Այդ առաջադրանքը կներառի հենց այն եվրոպական չափանիշները, որոնց մասին նշեց նախագահը: Ես ակնկալում եմ, որ Հայաստանից կպահանջեն միանալ հակառուսական պատժամիջոցներին։ Այս բոլոր գործընթացները կսկսվեն «այս ափին»՝ դեռ մինչև Եվրամիությանն իրական անդամակցելը և նույնիսկ մինչև անդամակցության շուրջ պաշտոնական բանակցությունների մեկնարկը։ Ուստի, եթե ելնենք այն ենթադրությունից, որ Հայաստանը միևնույն է մոտ ժամանակներս չի անդամակցի, և հարցնենք, թե Ռուսաստանի համար ի՞նչ տարբերություն, պատասխանը միանշանակ է. Ռուսաստանի համար տարբերություն կա: Բացի այդ, պետք է հաշվի առնել, որ Եվրամիությունն արդեն վաղուց դադարել է լինել բացառապես տնտեսական միավորում և սրընթաց կերպով վերածվում է ռազմաքաղաքական բլոկի։ VERELQ: Վերադառնանք Հայաստանի ներքաղաքական իրավիճակին։ Հանդիպմանը Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինն անդրադարձավ հայաստանյան ընտրական գործընթացին ռուսամետ ուժերի մասնակցության թեմային՝ նշելով, որ նրանց ներկայությունը դրական գործոն կլիներ: Հիշատակվեցին նաև ճնշումների ենթարկվող՝ ռուսական անձնագիր ունեցող քաղաքական գործիչներ: Փորձագիտական շրջանակներում ենթադրում են, որ խոսքը կարող էր վերաբերել այնպիսի գործիչների, ինչպիսին կալանքի տակ գտնվող Սամվել Կարապետյանն է, և որ Մոսկվան ցանկանում է նրանց լիարժեք մասնակցությունը երկրի քաղաքական կյանքին: Արդյո՞ք ամենաբարձր մակարդակով նման ուշադրությունը նշանակում է, որ Ռուսաստանն ունի վարչապետի պաշտոնի իր կոնկրետ թեկնածուն սպասվող ընտրություններում: Նիկոլայ Սիլաև: Ես կարծում եմ, որ դա այնքան էլ այդպես չէ: Ռուսաստանի դիրքորոշումը փոքր-ինչ ավելի բարդ է։ Խոսքը հետևյալի մասին էր. հայաստանյան քաղաքական դաշտում կան տարբեր հայացքներ ունեցող մարդիկ։ Տարբեր համոզմունքներ ունեն ինչպես ընտրողները, այնպես էլ քաղաքական կուսակցությունները։ Գլխավոր ուղերձն այն էր, որ այն քաղաքական գործիչները, ովքեր հանդես են գալիս Ռուսաստանի հետ դաշնակցային, բարիդրացիական և բարեկամական հարաբերությունների օգտին, պետք է հնարավորություն ունենան ազատորեն մասնակցել ընտրություններին: Նրանց չարժե արհեստական խոչընդոտներ ստեղծել, ինչպես դա տեղի է ունենում հիմա։ Բանը, իհարկե, որևէ կոնկրետ թեկնածուի աջակցելու մեջ չէ, այլ բուն ընտրությունների անցկացման արդար պայմանների ապահովման մեջ է: VERELQ: Ամփոփելով. Ձեր կարծիքով՝ ի՞նչ սցենարով հետագայում կզարգանան հայ-ռուսական հարաբերությունները: Արդյո՞ք Մոսկվան և Երևանը պարզապես կվերահսկեն ընթացիկ իրավիճակը և կարձագանքեն խնդիրներին՝ դրանց ի հայտ գալուն պես, թե՞ կայացած հանդիպումը ախտանշանային էր, և մոտ ապագայում մենք պետք է սպասենք լուրջ հետևանքների երկկողմ կապերի համար: Նիկոլայ Սիլաև: Այժմ դժվար է միանշանակ կանխատեսումներ անել, բայց, այսպես ասենք. ես կարծում եմ, որ Ռուսաստանը շահագրգռված է ինչպես Հայաստանի կառավարությանը, այնպես էլ հասարակությանը հասցնել իր դիրքորոշման հստակ ըմբռնումը։ Նախ՝ Ռուսաստանը նախկինի պես շահագրգռված է Հայաստանի հետ դաշնակցային, բարեկամական և բարիդրացիական հարաբերությունների պահպանմամբ: Եվ երկրորդ՝ Մոսկվայում ցանկանում են, որպեսզի Երևանում գիտակցեն. Եվրամիության հետ ինտեգրումը նշանակում է խզում Ռուսաստանի հետ, և այդ խզումը կունենա կոնկրետ հետևանքներ։ VERELQ: Նկատի ունեք, որ նման հետևանքների կհանգեցնի անգամ եվրոպական ինտեգրման բո՞ւն գործընթացը, այլ ոչ թե միայն Հայաստանի փաստացի անդամակցումը Եվրամիությանը: Նիկոլայ Սիլաև: Այս դեպքում ինտեգրումը և անդամակցությունը նույն բանն են: Իրականում Հայաստանի վարչապետի տրամաբանությունը, որը նա ցուցադրում էր Ռուսաստանի նախագահի հետ հանդիպման ժամանակ, հանգում է հետևյալին. «Մենք հո վերջնականապես ոչ մի տեղ չենք մտնում, մենք պարզապես ուզում ենք գնալ և՛ այնտեղ, և՛ այնտեղ»: Սակայն երկու աթոռի վրա նստելու փորձը դժվար թե համատեղելի լինի Ռուսաստանի հետ լավ հարաբերությունների պահպանման հետ. ըստ էության, հենց դա էլ ասել է նախագահը: Այսինքն՝ Կրեմլում ասվածի ևս մեկ կարևոր իմաստն այն է, որ քաղաքական գործիչներին պետք չէ բառախաղ անել։