Վերջին շրջանում Հարավային Կովկասում տեղի ունեցող դիվանագիտական ակտիվ տեղաշարժերը, մասնավորապես՝ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի վաշինգտոնյան այցն ու մասնակցությունը Դոնալդ Թրամփի նախաձեռնած խաղաղության խորհրդին, բազմաթիվ հարցեր են առաջացնում։ Արդյոք սա իրակա՞ն ճանապարհ է դեպի երկարատև խաղաղություն, թե՞ պարզապես գլոբալ խաղացողների, մասնավորապես՝ ԱՄՆ-ի և Ռուսաստանի միջև ազդեցության գոտիների վերաբաժանման հերթական փուլ։ Այս գործընթացների, Դոնալդ Թրամփի միջնորդական հավակնությունների և տարածաշրջանում ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի այցի աշխարհաքաղաքական հետևանքների շուրջ VERELQ-ը զրուցել է քաղաքագետ, քաղաքագիտության դոկտոր, պրոֆեսրո Գարիկ Քեռյանի հետ։ VERELQ. Պարո՛ն Քեռյան, մեր զրույցի թեման Փաշինյանի և Ալիևի օրեր առաջ Վաշինգտոն կատարած այցն է՝ Դոնալդ Թրամփի կազմակերպած խաղաղության խորհրդին: Որպես քաղաքագետ՝ ինչպե՞ս կմեկնաբանեք այն ձևաչափը, որով նրանք այնտեղ ներկայացան, և այն, թե ինչպես Թրամփն իրենց ներկայացրեց: Տպավորություն էր, կարծես նրանք Թրամփի այդ նախաձեռնության ամենահաջողված օրինակը կամ նրա PR արշավի մի մասը դարձած լինեին։ Ձեզ մոտ նման տպավորություն կա՞ր: Գարիկ Քեռյան. Ճիշտն ասած, այդ խաղաղության խորհուրդը՝ այն կառույցը, որը ստեղծել է Թրամփը, իր շուրջ բազմաթիվ հարցականներ է առաջացնում։ Դեռ պարզ չէ՝ ինչ կառույց է սա, կաշխատի՞, թե՞ ոչ, կամ ինչպե՞ս այն կարող է փոխարինել այնպիսի գլոբալ կառույցների, ինչպիսիք են ՄԱԿ-ը, ԵԱՀԿ-ն, «Մեծ յոթնյակը» կամ այլ միջազգային կազմակերպություններ, որոնք նույնպես այս կամ այն կերպ ներգրավված են հակամարտությունների կարգավորման և պատերազմների դադարեցման գործընթացներում: Ինչո՞ւ են փորձագետները նման տպավորություն ստացել. որովհետև, ըստ էության, խոշոր ուժային կենտրոնները կա՛մ չեն մասնակցում, կա՛մ պասիվ, չեզոք վերաբերմունք ունեն դրա նկատմամբ: Այդ խորհրդին չեն մասնակցում Չինաստանը, Ռուսաստանը, Գերմանիան, Ֆրանսիան և Մեծ Բրիտանիան, որոնք, թեև մերժողական կամ խիստ քննադատական հայտարարություններ չեն արել, բայցևայնպես որևէ ակտիվություն չեն ցուցաբերում: Այնտեղ մենք տեսնում ենք բավականին միջին կարողությունների տեր երկրներ, որոնք այս կամ այն կերպ ստիպված են հաշվի նստել Միացյալ Նահանգների հետ, քանի որ կա՛մ կախվածության մեջ են, կա՛մ ուղղակիորեն, չակերտավոր ասած, ընկել են ծուղակն ու դարձել Թրամփի խաղաղասիրական գործընթացի գերին: Թրամփի այն բրենդը, որով նա մտել է գլոբալ քաղաքականություն, պատերազմների դադարեցումն ու խաղաղության հաստատումն է: Հասկանալով, որ սա իր քաղաքական կարիերայի գագաթնակետն է, և որ այլևս չի կարող ընտրվել նախագահ կամ այլ բարձրագույն պաշտոն զբաղեցնել, նա ցանկանում է իր գլխին դնել համաշխարհային խաղաղարարի դափնեպսակը՝ պատմության մեջ մնալու համար: VERELQ. Պատմության մեջ մնալ՝ բառիս բուն իմաստո՞վ: Գարիկ Քեռյան. Այո՛, պատմության մեջ մնալ: Քաղաքական հոգեբանության մեջ դա որակվում է որպես հատուկ ֆենոմեն. երբ մեծ ֆինանսական կարողությունների տեր մարդիկ իրենց կյանքի մայրամուտում ոչինչ չեն խնայում պատմության մեջ իրենց անունն անմահացնելու համար: Շատ երկրներում կան նման դեպքեր, երբ միլիարդատերերը նման հավակնություններ են դրսևորում: Այս առումով Հայաստանը և Ադրբեջանը, որոնք արդեն իսկ ընդունել էին Թրամփի միջնորդական առաքելությունը և օգոստոսի 8-ին պայմանագիր էին ստորագրել, ընկան մի շրջապտույտի մեջ, որից այլևս չէին կարող դուրս գալ. դուրս գալն արդեն վտանգավոր էր: Բացի այդ, Ալիևն ու Փաշինյանն անձամբ էին դիմել Նոբելյան մրցանակի կազմկոմիտեին՝ խնդրելով Թրամփին շնորհել այդ մրցանակը: Թրամփն էլ իր հերթին հայտարարել էր, որ եթե որևէ մեկն իր միջնորդությամբ խաղաղության պայմանագիր է կնքում, իսկ հետո խախտում է այն, նա խստորեն պատժելու է նման քայլերը, քանի որ պայմանագրի խախտումը կնշանակեր իրեն վարկաբեկել: Եվ որպեսզի չհայտնվեն Միացյալ Նահանգների պատժամիջոցների և զսպող մահակի հարվածի տակ (հաշվի առնելով, որ այն աշխարհի թիվ մեկ գերտերությունն է և տիրապետում է հսկայական լծակների), Ալիևն ու Փաշինյանը գնացին... Ի դեպ, ու՞ր գնացին այս վերջերս։ VERELQ. Վաշինգտո՞ն: Չէ՛, Վաշինգտոնից առաջ նրանք մեկնեցին Արաբական Միացյալ Էմիրություններ: Գարիկ Քեռյան. Ճիշտ է, այնտեղ ստորագրեցին փաստաթուղթը, հիմա էլ գնացին Վաշինգտոն: Շատ հնարավոր է, որ մի երկու ամիս հետո մեկ այլ տեղ էլ գնան, կամ գուցե չգնան: Բայց, ամեն դեպքում, ես գտնում եմ, որ ելնելով Հայաստանի փխրուն անվտանգային միջավայրից և այն իրողությունից, որ այսպես թե այնպես Միացյալ Նահանգները Թուրքիայի միջոցով ուղղակիորեն ազդում է Ադրբեջանի քաղաքականության վրա, պետք է զգույշ լինել. նրանց գնալը ճիշտ որոշում էր: VERELQ. Հասկանալի է։ Երբ մենք դիտարկում ենք Միացյալ Նահանգների քաղաքականությունը մեր տարածաշրջանում՝ հատկապես ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի այցից և Հայաստանում նրա հնչեցրած հայտարարություններից հետո, դա կարծես ուղիղ աջակցություն լիներ Հայաստանի իշխանություններին։ Ինչո՞ւ է դա մի կողմից ընդունվում որպես դրական քայլ, այնինչ, երբ հակառակ բևեռից՝ օրինակ ռուսական կողմից են շատ ավելի ցածր մակարդակով նման հայտարարություններ արվում, դա միանգամից որակվում է որպես միջամտություն ներքին գործերին: Գարիկ Քեռյան. Այստեղ, իհարկե, պետք է հաշվի առնել այդ դիրքորոշումն արտահայտողների տարածաշրջանային ռազմավարական պլանները: Ենթադրենք՝ Վենսը եկել է, շատ հաջող բանակցություններ է վարել, և արդյունքները Հայաստանի համար շատ դրական են: Ուղիղ իմաստով սա հարված է տարածաշրջանում ռուսական ազդեցությանը, որի վերջնանպատակը Ռուսաստանին Հարավկովկասյան տարածաշրջանից դուրս մղելն է: Բնականաբար, որքան էլ Վենսի այցելությունը արդյունավետ կամ օգտակար լինի թեկուզ հենց տարածաշրջանի պետությունների կամ հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների բարելավման համար, ռուսական կողմը պետք է այնպիսի հայտարարություններ աներ, որոնք կվարկաբեկեին այդ գործընթացը: Եվ հակառակը՝ եթե ռուսական կողմն է հանդես գալիս միջնորդական առաքելությամբ (հիշենք, որ 2020-ից մինչև 2022 թվականը բանակցային հիմնական հարթակը Մոսկվան էր, և Ալիևն ու Փաշինյանն անընդհատ մեկնում էին այնտեղ, իսկ խաղաղության գործընթացը Մոսկվայում, Սոչիում և այլ վայրերում հիմնականում ընթանում էր Ռուսաստանի մոդերատորությամբ), այդ պարագայում արդեն արևմտյան պետություններն էին դա ներկայացնում խիստ բացասական ու կործանարար լույսի ներքո: Նրանք պնդում էին, որ խաղաղություն չի հաստատվի, քանի դեռ տարածաշրջանը դուրս չի եկել ռուսական ազդեցության տակից: Այս ամբողջ խաղի բուն իմաստը ազդեցության և շահերի գոտիների համար մղվող պայքարն է: Երբ այստեղ ընթացող բանակցությունները, այցելությունները կամ ձևավորվող ձևաչափերը հակասում են ռուսական ազդեցությանն ու շահերին, ռուսական կողմը դա բացասական է գնահատում: Նորից եմ կրկնում՝ անկախ նրանից, թե այդ իրողություններն իրականում լավ են, թե վատ: Եվ հակառակը՝ բոլոր այն միջնորդական առաքելությունները, միջոցառումները, պայմանագրերը կամ տնտեսական ծրագրերը (հատկապես էներգետիկ ոլորտում), որոնք նախաձեռնվում են ռուսական կողմից, արևմտյան կենտրոնների կողմից միանշանակ բնութագրվում և որակվում են որպես բացասական: