Հայաստանը ողջունում է Ղազախստանի հետաքրքրությունը «Խաղաղության խաչմերուկ» նախագծի և տարածաշրջանային նոր լոգիստիկ ուղիների նկատմամբ՝ ընդգծելով, որ այդ գործընթացում ոչինչ չի արվում Ռուսաստանի թիկունքում։ Այս մասին ապրիլի 9-ին հայտարարել է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը՝ պատասխանելով լրագրողների հարցերին Հայաստանում Ղազախստանի արտգործնախարարի գլխավորած պատվիրակության այցի և հնարավոր ենթակառուցվածքային ծրագրերի վերաբերյալ։
Անդրադառնալով լրագրողի հարցին, թե արդյոք Երևանն ու Աստանան քննարկում են հայկական երկաթուղու կառավարումը ղազախական կողմին հանձնելու հարցը, որի մասին շաբաթներ առաջ հայտարարել էին հայաստանյան իշխանությունները, վարչապետը նշել է, որ կոնկրետ նման օրակարգ դրված չէ, թեև երկաթուղու թեման առհասարակ հրապարակային քննարկվող հարց է: «Մենք Ռուսաստանի թիկունքում որևէ բան չենք պատրաստվում անել, և քանի դեռ երկխոսության հնարավորությունները լայն են և բաց են, մենք շարունակելու ենք աշխատանքը»,- վստահեցրեց Փաշինյանը։
Վարչապետը հիշեցրեց, որ Ղազախստանը դեռևս անցյալ տարվա օգոստոսից չի թաքցնում իր հետաքրքրությունը «Խաղաղության խաչմերուկ» (կամ Միջին միջանցքի) նախագծի նկատմամբ, քանի որ Աստանան միջազգային տրանսպորտային ոլորտի խոշոր խաղացող է՝ հատկապես Չինաստան-Եվրոպա ապրանքաշրջանառության ապահովման գործում։
Պատասխանելով այն հարցին, թե ինչու են ղազախ պաշտոնյաները Երևան ժամանելուց առաջ եղել Բաքվում և Ադրբեջանի նախագահի հետ քննարկել նույն տարանցիկ ուղիների հեռանկարները, Փաշինյանը պարզաբանեց, որ դա տրամաբանական է տրանսպորտային լոգիստիկայի տեսանկյունից։ Ըստ նրա՝ ցանկացած բեռնափոխադրող, օրինակ՝ Չինաստանից ապրանքը հասցնելով Ադրբեջան կամ Հայաստան, պետք է հստակ իմանա հաջորդիվ այն դուրս բերելու հուսալի երթուղիները՝ լինի դա Վրաստանի, Թուրքիայի, թե Իրանի տարածքով։
«Եթե մեկը վստահ չէ, որ ապրանքը Հայաստան կամ Ադրբեջան մտնելուց հետո դուրս գալու հուսալի ճանապարհ ունի, չի ուղարկի այն այդ ուղղությամբ: Պոտենցիալ օգտագործողները և խոշոր խաղացողները, այդ թվում՝ Ղազախստանը, պետք է գան և տեղում հասկանան՝ արդյոք խաղաղության տրամադրությունն իրոք խորն ու լուրջ է, և արդյոք արժե լրացուցիչ ներդրումներ անել այս հնարավորություններից լիարժեք օգտվելու համար»,- նշել է Փաշինյանը՝ հավելելով, որ Հայաստանը հրավիրում է Ղազախստանին և այլ գործընկերներին օգտագործել ՀՀ տարանցիկ ուղիներն իրենց արտահանումների և ներկրումների շղթայում։
Երկաթուղու կառավարումը և Ռուսաստանի արձագանքը
Հայաստանի երկաթուղային ցանցը 2008 թվականից 30 տարի ժամկետով տրամադրված է հավատարմագրային կառավարման ռուսական «Հարավկովկասյան երկաթուղի» (ՀԿԵ) ընկերությանը (ՌԴ պետական «Ռուսական երկաթուղիներ»-ի դուստր ձեռնարկություն)։ Վերջին շրջանում հայկական և արևմտյան որոշ շրջանակներում ակտիվորեն քննարկվում է ՀԿԵ-ի հետ պայմանագիրը վերանայելու կամ երկաթուղու կառավարումն այլ, այդ թվում՝ արևմտյան կամ ղազախական օպերատորի հանձնելու տեսական հնարավորությունը, ինչը դիտարկվում է Հայաստանի ենթակառուցվածքների դիվերսիֆիկացման համատեքստում։
Ռուսական կողմն այս խոսակցություններին արձագանքում է խիստ բացասական։ Մասնավորապես, ՌԴ փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը վերջերս տված իր հարցազրույցում շեշտել է, որ ռուսական կողմը հսկայական ներդրումներ է կատարել Հայաստանի երկաթուղային ցանցի արդիականացման գործում և շարունակում է բարեխղճորեն կատարել իր պարտավորությունները։ Մոսկվայում վստահ են, որ առանց ռուսական մասնակցության տարածաշրջանում տրանսպորտային ապաշրջափակումն ու նոր միջանցքների գործարկումը անհնար են՝ հիշեցնելով 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարությամբ ամրագրված դրույթները, որոնք ենթադրում են ՌԴ ԱԴԾ-ի վերահսկողությունը տարածաշրջանային կոմունիկացիաների նկատմամբ։
